جوکول؛ آیین زنانه‌ی شالیکاری در گیلان

در تقویم سنتی شالیکاری، زمانی وجود دارد که نه خوشه‌ها به مرحله‌ی رسیدگی رسیده‌اند و نه زمان درو فرا رسیده است. درست در همین فاصله‌ی کوتاه، «جوکول» شکل می‌گیرد؛ برنجِ نارس که از دو واژه‌ی «جو» به‌معنای برنج و «کول» به‌معنای نارس ساخته شده است.
جوکول نخستین نشانه‌ی آغاز فصل برداشت برنج است و در فرهنگ گیلانی، جایگاهی فراتر از یک محصول کشاورزی دارد.
در گذشته، زنان گیلان هنگام آماده‌کردن جوکول، آن را در دستمالی تمیز می‌گذاشتند و برای همسایه‌ها، فامیل، نورچشمی‌ها، تازه‌عروسان و زنان باردار می‌فرستادند. این هدیه‌ی کوچک، نوعی «مژده‌ی برداشت» و نشانه‌ی برکت بود.
در پاسخ، دریافت‌کنندگان نیز در همان دستمال، پول، استکان، نعلبکی یا هدیه‌ای کوچک قرار می‌دادند و آن را به صاحب جوکول بازمی‌گرداندند؛ رسمی که هم قدردانی بود و هم تقویت‌کننده‌ی روابط اجتماعی زنان در روستاهای گیلان.

این آیین، بخشی از میراث ناملموس شالیکاری است؛ هرچند تاکنون به‌عنوان اثر ملی ثبت نشده، اما در پژوهش‌های مردم‌نگاری گیلان به‌عنوان یکی از سنت‌های زنانه‌ی مرتبط با برنج معرفی شده است.

رقیه خوشحال سوستانی