نشست تخصصی «وقف در گذر تاریخ؛ اسناد و سیاست‌گذاری معاصر» روز شنبه ۷ شهریور ۱۴۰۵ به میزبانی سازمان اسناد و کتابخانه ملی گیلان و با همکاری مؤسسه فرهنگی شکوفااندیش گیلان برگزار شد. این نشست با حضور مدیران، پژوهشگران و فعالان اجتماعی، به بررسی ابعاد تاریخی، فرهنگی و کارکردهای نوین وقف اختصاص داشت.

در آغاز برنامه، علیرضا جوقه‌دوست، دبیر نشست، ضمن تبریک میلاد پیامبر اکرم(ص)، بر ضرورت توجه به وقف فرهنگی تأکید کرد. او گفت وقف تنها در ساخت مدرسه و بناهای خدماتی خلاصه نمی‌شود و می‌تواند در حوزه‌هایی مانند تئاتر، هنرهای نمایشی، فعالیت‌های فرهنگی و تولید محتوا نیز نقش‌آفرین باشد. جوقه‌دوست هدف این نشست را «آگاهی‌بخشی و ترغیب خیرین برای ورود به عرصه‌های جدید وقف» عنوان کرد و افزود که گیلان ظرفیت تبدیل‌شدن به الگوی وقف فرهنگی را دارد.

پس از آن، فیلم سخنرانی آیت‌الله سید ابوالقاسم فقیهی، رئیس حوزه ریاست مجلس خبرگان رهبری پخش شد. او وقف را یکی از ستون‌های تمدن اسلامی دانست و تأکید کرد که اسناد تاریخی وقف نشان‌دهنده نقش آن در آموزش، سلامت، امنیت اجتماعی و استمرار هویت دینی است. آیت‌الله فقیهی بازخوانی این اسناد را برای سیاست‌گذاری امروز ضروری دانست و بر لزوم احیای سنت‌های اصیل وقف تأکید کرد.

در ادامه، دکتر رضا جعفری، مدیرکل بهزیستی گیلان، درباره پیشینه وقف در استان و موضوع «مژدهی» و وقف ساختمان مورد بحث سخن گفت. او بخشی از داستان زندگی واقف را روایت کرد و توضیح داد که بسیاری از بناهای وقفی گیلان حاصل نگاه انسانی خیرینی است که دارایی خود را برای رفاه عمومی و حمایت از اقشار آسیب‌پذیر اختصاص داده‌اند.

بخش بعدی نشست با تماس تصویری با دکتر سید مصطفی دریاباری، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در آفریقای جنوبی همراه بود. او با اشاره به تجربه کشورهای آفریقایی گفت وقف در این کشورها هم «شخصی» و هم «نهادی» است و به عنوان یک سازه تمدنی شناخته می‌شود. دریاباری تأکید کرد که در بسیاری از جوامع آفریقایی، وقف را صدقه نمی‌دانند، بلکه آن را سرمایه‌گذاری اجتماعی پایدار برای نسل‌های آینده تلقی می‌کنند.

سپس مهدی خورسند، تحلیلگر ارشد اقتصاد سیاسی بین‌الملل با محوریت «وقف و توسعه دانش‌ بنیان» سخن گفت و تأکید کرد:

«وقف را باید صنعت دید؛ صنعتی که می‌تواند زیرساخت‌های علمی، پژوهشی و فناورانه را تأمین کند و موتور محرک توسعه باشد.»

او توضیح داد که هدایت وقف به سمت حمایت از پژوهش، نوآوری، دانشگاه‌ها و مراکز رشد می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در اقتصاد آینده ایفا کند و وقف را از یک سنت تاریخی به یک ابزار توسعه‌محور تبدیل نماید.

در بخش پایانی، قاسم‌پور، معاون فرهنگی اداره‌کل اوقاف و امور خیریه گیلان، به‌صورت آنلاین در نشست حضور یافت. او با اشاره به وضعیت موقوفات استان، بر ضرورت شفافیت، مدیریت علمی و بهره‌برداری صحیح از ظرفیت‌های وقفی تأکید کرد و گفت موقوفات باید به‌گونه‌ای مدیریت شوند که آثار آن در زندگی مردم دیده شود.

کارشناسان حاضر در نشست تأکید کردند که وقف در جهان امروز تنها یک عمل خیرخواهانه فردی نیست، بلکه یک نهاد توسعه‌محور است که می‌تواند زنجیره تأمین دانش، صنایع فرهنگی، فناوری‌های نو و آموزش پیشرفته را تقویت کند.
به باور آنان:

– وقف فرهنگی می‌تواند زیرساخت‌های هنری، تئاتر، سینما، موسیقی، تولید محتوا و فعالیت‌های خلاقانه را تقویت کند.
– وقف و توسعه دانش‌ بنیان قادر است مسیر پژوهش، نوآوری و اقتصاد دانش‌محور را فعال کند.
– مدیریت علمی موقوفات، با استفاده از داده‌های اقتصادی و مدل‌های ارزیابی بازده اجتماعی، بهره‌وری وقف را چند برابر می‌کند.
– گیلان با پیشینه تاریخی وقف و ظرفیت‌های فرهنگی خود، توان تبدیل‌شدن به یکی از استان‌های پیشرو در وقف فرهنگی و دانش‌بنیاد را دارد.

نشست با پرسش و پاسخ مهمانان و طرح دیدگاه‌های پژوهشگران درباره چالش‌های حقوقی، مدیریتی و فرهنگی وقف در گیلان به پایان رسید.

✍️رقیه خوشحال سوستانی